Kara wolnościowa zamiast więzienia — art. 37a k.k.

Kara wolnościowa to grzywna albo kara ograniczenia wolności. W określonych przez ustawę sytuacjach sąd może orzec jedną z tych kar zamiast kary pozbawienia wolności. Jedną z podstaw takiego rozstrzygnięcia jest art. 37a k.k.

Nie oznacza to jednak, że kara wolnościowa może zostać wymierzona za każdy występek. Zastosowanie tego przepisu wymaga spełnienia konkretnych warunków ustawowych, a ostateczna decyzja należy do sądu.

Kiedy można zastosować art. 37a k.k.?

art. 37a § 1 k.k. pozwala sądowi zastąpić karę pozbawienia wolności grzywną albo karą ograniczenia wolności, jeżeli łącznie:

• dany czyn jest zagrożony wyłącznie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat;
• w konkretnej sprawie kara pozbawienia wolności, która miałaby zostać wymierzona, nie byłaby surowsza niż rok;
• sąd orzeka co najmniej 4 miesiące ograniczenia wolności albo co najmniej 150 stawek dziennych grzywny.

Przepis wymienia również środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek jako okoliczności szczególnie istotne przy wyborze kary wolnościowej. Nie są to jednak automatyczne reguły: sąd ocenia cały stan faktyczny oraz ustawowe dyrektywy wymiaru kary.

Jakie kary może orzec sąd?

Grzywnę wymierza się w stawkach dziennych — art. 33 § 1 k.k.. Kara ograniczenia wolności może polegać na nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne albo na potrąceniu części wynagrodzenia na wskazany cel społeczny — art. 34 § 1a k.k..

Art. 37a k.k. nie oznacza uniewinnienia ani umorzenia postępowania. Sprawca zostaje skazany, lecz sąd wybiera karę wolnościową zamiast kary pozbawienia wolności.

Przykłady zastosowania art. 37a k.k.

Poniższe przykłady dotyczą wyłącznie tego, czy ustawowe zagrożenie może otwierać drogę do art. 37a k.k. Nie przesądzają, jaką karę sąd wymierzy w konkretnej sprawie.

Posiadanie środków odurzających w zwykłej ilości

art. 62 ust. 1 u.p.n. przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. Jest to przepis przewidujący wyłącznie karę pozbawienia wolności, dlatego art. 37a k.k. może zostać rozważony, jeżeli są spełnione także pozostałe warunki.

Użycie niebezpiecznego przedmiotu podczas bójki lub pobicia

art. 159 k.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Również w tym przypadku górna granica zagrożenia mieści się w granicy z art. 37a k.k.; konieczna pozostaje indywidualna ocena wymiaru kary i okoliczności czynu.

Kradzież

Podstawowy typ kradzieży z art. 278 § 1 k.k. jest zagrożony wyłącznie karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nie wyklucza to zastosowania art. 37a k.k., ale nie gwarantuje orzeczenia kary wolnościowej.

Fałszerstwo dokumentu

art. 270 § 1 k.k. przewiduje obecnie karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ponieważ przepis ten nie przewiduje sankcji alternatywnych, może — przy spełnieniu pozostałych warunków — stanowić podstawę do rozważenia art. 37a k.k.

Kiedy art. 37a k.k. nie znajdzie zastosowania?

Przepis nie ma zastosowania między innymi, gdy:

• ustawa przewiduje za dany czyn również grzywnę lub karę ograniczenia wolności;
• górna granica zagrożenia karą pozbawienia wolności przekracza 8 lat;
• czyn jest zbrodnią;
• w konkretnej sprawie wymierzona kara pozbawienia wolności byłaby surowsza niż rok;
• zachodzi jedno z ustawowych wyłączeń wskazanych w art. 37a § 2 k.k..

Przykładowo art. 62 ust. 2 u.p.n. przewiduje karę od roku do 10 lat pozbawienia wolności, a więc przekracza granicę z art. 37a k.k. Zbrodnią jest również zabójstwo z art. 148 § 1 k.k..

Art. 37a k.k. a zasada pierwszeństwa kar wolnościowych

Art. 37a k.k. nie jest jedyną regulacją istotną przy wyborze kary. art. 58 § 1 k.k. dotyczy sytuacji, w której sam przepis przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary. Gdy ustawowe zagrożenie pozbawieniem wolności nie przekracza 5 lat, sąd może orzec tę karę tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

Ocena nie ogranicza się do rodzaju zagrożenia ustawowego. Sąd bierze pod uwagę między innymi społeczną szkodliwość czynu, okoliczności obciążające i łagodzące, cele zapobiegawcze wobec skazanego oraz społeczne oddziaływanie kary — art. 53 § 1 k.k..

Jeżeli sąd dojdzie do wniosku, że kara wolnościowa nie spełni celów kary, może orzec karę pozbawienia wolności. W sprawach, w których zostanie wymierzona kara pozbawienia wolności nieprzekraczająca roku, można następnie badać odrębne przesłanki jej warunkowego zawieszenia — art. 69 § 1 k.k..