Co grozi za posiadanie narkotyków? art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Karę za posiadanie narkotyków określono w art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zwanej w dalszej części artykułu „u.p.n.”.

Wiele osób mylnie zakłada, że kara za posiadanie narkotyków została uregulowana w Kodeksie karnym.

Tymczasem podstawowym przepisem dotyczącym odpowiedzialności za posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych jest właśnie art. 62 u.p.n.

Posiadanie narkotyków – co mi grozi?

Co grozi za posiadanie narkotyków?

art. 62 ust. 1 u.p.n.

Art. 62 ustawy przewiduje trzy podstawowe postacie przestępstwa posiadania narkotyków:

1. typ podstawowy – art. 62 ust. 1 u.p.n.,
2. typ kwalifikowany – art. 62 ust. 2 u.p.n., co grozi za posiadanie znacznej ilości narkotyków,
3. typ uprzywilejowany – art. 62 ust. 3 u.p.n., wypadek mniejszej wagi, czyli co grozi za małej, czy też niewielkiej ilości narkotyków

Obecnie za podstawowy typ posiadania grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat. Za posiadanie znacznej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych grozi kara pozbawienia wolności od roku do 10 lat. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Posiadanie narkotyków – tylko umyślnie

Posiadanie narkotyków jest występkiem. Zgodnie z zasadami odpowiedzialności określonymi w Kodeksie karnym występek można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.

W przypadku posiadania narkotyków ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie przewiduje odpowiedzialności za nieumyślne posiadanie.

Karalne jest więc wyłącznie umyślne posiadanie narkotyków, zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym.

Zamiar bezpośredni występuje wtedy, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony. Zamiar ewentualny zachodzi natomiast wtedy, gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego i godzi się na to.

W opisanej sytuacji nie można przypisać A umyślnego posiadania narkotyków. Nie wiedział on, że w kieszeni znajdują się środki odurzające. Samo fizyczne znajdowanie się narkotyku przy danej osobie nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności z art. 62 u.p.n.

Przygotowanie do posiadania narkotyków

Przygotowanie do posiadania narkotyków co do zasady nie jest karalne. Stanowi o tym art. 16 § 2 k.k..

Zgodnie z zasadami Kodeksu karnego przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Samo kupienie przedmiotów, które mogą zostać wykorzystane do późniejszego użycia narkotyku, nie oznacza jeszcze dokonania przestępstwa posiadania.

Nie należy jednak mylić przygotowania do posiadania z przygotowaniem do innych przestępstw narkotykowych, dla których ustawa przewiduje odrębną odpowiedzialność.

Usiłowanie posiadania narkotyków

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku usiłowania posiadania narkotyków.

art. 13 § 1 k.k.

Usiłowanie może być karalne, jeżeli sprawca bezpośrednio zmierza do dokonania czynu zabronionego, ale do dokonania ostatecznie nie dochodzi.

Możliwe jest również wystąpienie tzw. usiłowania nieudolnego.

Posiadanie konsumenckie oraz posiadanie komercyjne

Przepis art. 62 u.p.n. penalizuje posiadanie narkotyków.

Na gruncie prawa karnego czasownik „posiadać” oznacza faktyczne władanie rzeczą. Nie jest konieczne, aby narkotyki stanowiły własność osoby, u której zostały ujawnione.

Można posiadać narkotyki również wtedy, gdy zostały one komuś tylko przekazane do chwilowego przechowania.

Warunkiem odpowiedzialności pozostaje jednak świadomość tego, co dana osoba posiada.

W literaturze przedmiotu wyróżnia się posiadanie konsumenckie oraz posiadanie komercyjne.

Pierwsze związane jest z posiadaniem narkotyku dla własnych potrzeb, w szczególności w celu niezwłocznego spożycia lub użycia.

Drugie obejmuje natomiast między innymi posiadanie dla własnych potrzeb w celu późniejszego użycia, posiadanie w celu poczęstowania lub udzielenia narkotyku innej osobie albo posiadanie w celu dalszej odsprzedaży.

Oba rodzaje posiadania mogą podlegać odpowiedzialności na podstawie art. 62 u.p.n.

Legalne i nielegalne posiadanie narkotyków

Jak wynika z treści art. 62 u.p.n., karalne jest posiadanie narkotyków wbrew przepisom ustawy.

Nie oznacza to, że każda forma posiadania środka odurzającego jest bezwzględnie zakazana w każdych okolicznościach.

Przepisy przewidują bowiem sytuacje, w których określone podmioty mogą posiadać lub wykorzystywać środki objęte regulacją ustawy, między innymi w związku z celami medycznymi, przemysłowymi lub badawczymi.

Nie dotyczy to jednak typowej sytuacji konsumenta posiadającego narkotyk bez odpowiedniej podstawy prawnej.

Czy za posiadanie narkotyków może zostać ukarany współlokator lub domownik, kiedy narkotyki do niego nie należą, ale o nich wie?

Posiadanie nie może być utożsamiane ze zwykłym „znoszeniem” czy tolerowaniem obecności narkotyków.

Sytuacja, kiedy kilka osób połączonych ścisłymi więzami osobistymi, np. rodzinnymi, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i jedna z nich sprowadza lub przechowuje przedmioty, których posiadanie jest prawnie zakazane, a pozostali domownicy jedynie znoszą ten stan, nie musi oznaczać, że wszyscy posiadają te przedmioty w rozumieniu prawa karnego.

Szczególnego znaczenia nabiera wówczas ustalenie, czy dana osoba wykazywała wolę władania substancją lub współdecydowania o jej losach.

Problem ten był przedmiotem rozważań sądów, w tym Sądu Apelacyjnego w Łodzi.

“

Samo zamieszkiwanie z osobą, która posiada narkotyki, nie oznacza jeszcze automatycznie posiadania tych narkotyków przez pozostałych domowników.

W każdej sprawie należy jednak analizować konkretne okoliczności, w szczególności miejsce przechowywania substancji, dostęp poszczególnych osób do tego miejsca oraz pozostały materiał dowodowy.

Kiedy mamy do czynienia z narkotykiem?

Kolejną istotną kwestią z punktu widzenia odpowiedzialności karnej za posiadanie narkotyków jest ustalenie, czy zabezpieczona substancja jest w ogóle środkiem odurzającym lub substancją psychotropową w rozumieniu ustawy.

Nie wystarczy samo potoczne przekonanie, że dana substancja jest narkotykiem.

Znaczenie ma jej rzeczywisty skład i właściwości oraz to, czy mieści się w zakresie substancji objętych odpowiednimi przepisami.

W praktyce znaczenie może mieć również ilość substancji. W orzecznictwie i doktrynie zwracano uwagę na konieczność odróżnienia substancji w ilości pozwalającej na rzeczywiste użycie od samych śladowych pozostałości, które nie pozwalają na osiągnięcie charakterystycznego efektu działania.

Nie istnieje natomiast prosty, uniwersalny próg gramowy, który w każdej sprawie odpowiadałby za „dozwoloną” albo „niedozwoloną” ilość narkotyku.

Odpowiedzialność za posiadanie pozostałości narkotyku w woreczku lub na lufce

W przypadku śladowych pozostałości narkotyku znaczenie ma między innymi to, czy ilość substancji jest możliwa do ustalenia oraz czy może ona wywołać charakterystyczny efekt działania.

Jeżeli w woreczku foliowym lub na szklanej lufce znajdują się jedynie niemierzalne pozostałości substancji, kwestia odpowiedzialności wymaga szczegółowej oceny.

Nie można jednak z góry przyjąć, że każda pozostałość automatycznie wyłącza odpowiedzialność.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• rzeczywista ilość substancji,
• jej rodzaj,
• właściwości,
• możliwość wywołania efektu charakterystycznego dla danego środka,
• łączna ilość zabezpieczonych pozostałości.

Jeżeli u potencjalnego sprawcy ujawniono kilka woreczków z pozostałościami po narkotykach albo kilka lufek z osadem, ocenie może podlegać całość zabezpieczonego materiału.

Jak sprawdza się, czy dana substancja jest narkotykiem?

Ocena, czy ujawniona substancja jest przedmiotem przestępstwa nielegalnego posiadania narkotyków, może przebiegać wieloetapowo.

W pierwszej kolejności funkcjonariusze mogą przeprowadzić badanie testerem narkotykowym. Taki test może stanowić wstępne źródło informacji o rodzaju zabezpieczonej substancji.

Następnie, w zależności od okoliczności sprawy, możliwe jest powołanie biegłego z zakresu kryminalistycznych badań chemicznych.

Opinia biegłego może mieć istotne znaczenie dowodowe, ponieważ pozwala ustalić między innymi:

• rodzaj substancji,
• jej masę,
• skład,
• przynależność do określonej grupy substancji,
• właściwości badanego materiału.

W zależności od przedmiotu opinii mogą pojawiać się również ustalenia dotyczące liczby porcji czy możliwości wywołania efektu odurzenia.

Opinia biegłego, podobnie jak każdy inny dowód, podlega ocenie w toku postępowania.

W sprawach dotyczących posiadania narkotyków znaczenie mogą mieć również właściwości samego sprawcy, w tym kwestia uzależnienia i związanej z nim tolerancji na daną substancję.

Posiadanie narkotyków w znacznej lub nieznacznej ilości

Posiadanie znacznej ilości narkotyków - art. 62 ust. 2 u.p.n.

Posiadanie znacznej ilości narkotyków stanowi typ kwalifikowany przestępstwa i zagrożone jest surowszą karą.

art. 62 ust. 2 u.p.n.

Ustawa nie określa jednak jednej, sztywnej liczby gramów, która automatycznie oznacza „znaczną ilość”.

W orzecznictwie przy ocenie tej przesłanki brane są pod uwagę między innymi właściwości konkretnego środka oraz liczba osób, które mogłyby zostać odurzone zabezpieczoną ilością.

Przy ocenie znaczenia ilości narkotyków mogą być analizowane:

• rodzaj substancji,
• masa,
• stężenie i jakość,
• właściwości odurzające,
• możliwa liczba porcji.

Znaczenie mogą mieć również okoliczności posiadania oraz cel, w jakim substancja była przechowywana.

Jak już pewnie zauważyłeś, polski ustawodawca nie wprowadził ostrych, liczbowych granic odróżniających w każdym przypadku ilość nieznaczną, podstawową i znaczną.

Posiadanie małej ilości narkotyków, czyli wypadek mniejszej wagi - art. 62 ust. 3 u.p.n.

Wypadek mniejszej wagi posiadania narkotyków oznacza sytuację, w której okoliczności konkretnego czynu wskazują na niższy stopień jego społecznej szkodliwości w porównaniu z typem podstawowym.

art. 62 ust. 3 u.p.n.

Przy ocenie mogą mieć znaczenie między innymi:

• rodzaj narkotyku,
• ilość,
• jego właściwości,
• sposób posiadania,
• okoliczności popełnienia czynu,
• postać zamiaru,
• pozostałe elementy wpływające na stopień społecznej szkodliwości.

Wypadek mniejszej wagi nie jest więc wyłącznie prostym odpowiednikiem „małej ilości narkotyków”.

Każdorazowo konieczna jest ocena całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.

Posiadanie na własny użytek nieznacznej ilości narkotyków - art. 62a u.p.n.

Posiadanie nieznacznej ilości narkotyków zostało objęte szczególną regulacją w art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

art. 62a u.p.n.

Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przedmiotem czynu określonego w art. 62 ust. 1 lub ust. 3 są środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na własny użytek sprawcy, postępowanie można umorzyć również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie wobec sprawcy kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości.

Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden ustawowy próg gramowy, po którego przekroczeniu art. 62a przestaje mieć zastosowanie.

Interpretacja tego przepisu wymaga oceny konkretnych okoliczności.

W praktyce przy sprawach o posiadanie narkotyków duże znaczenie mają więc wartości ocenne.

Każda sprawa jest inna i wymaga indywidualnej oceny zarówno w zakresie kwalifikacji prawnej, jak i przyjętej taktyki obrony.

Posiadanie narkotyków – jak się bronić?

Jeśli próbujesz bronić się w sprawie o posiadanie narkotyków samodzielnie, należy pamiętać, że możliwości obrony zależą przede wszystkim od kwalifikacji prawnej czynu, okoliczności sprawy oraz materiału dowodowego.

Posiadanie narkotyków – art. 62 ust. 1 u.p.n.

W zależności od okoliczności sprawy w grę mogą wchodzić między innymi:

• zastosowanie kary wolnościowej na zasadach przewidzianych w Kodeksie karnym art. 37a § 1 k.k.,
• kara mieszana art. 37b k.k.,
• odstąpienie od wymierzenia kary art. 59 k.k.,
• nadzwyczajne złagodzenie kary art. 60 § 2 k.k.,
• warunkowe umorzenie postępowania art. 66 § 1 k.k.,
• warunkowe zawieszenie wykonania kary art. 69 § 1 k.k..

W każdej sprawie konieczne jest jednak sprawdzenie, czy dana instytucja może zostać zastosowana przy konkretnej kwalifikacji prawnej i w aktualnym stanie prawnym.

Posiadanie znacznej ilości narkotyków – art. 62 ust. 2 u.p.n.

Przy surowszej kwalifikacji prawnej możliwości wymiaru kary wyglądają inaczej.

W zależności od spełnienia ustawowych przesłanek można analizować między innymi:

• możliwość zastosowania kary mieszanej art. 37b k.k.,
• nadzwyczajne złagodzenie kary art. 60 § 2 k.k.,
• warunkowe zawieszenie wykonania kary, jeżeli spełnione są ustawowe warunki art. 69 § 1 k.k..

Posiadanie narkotyków w wypadku mniejszej wagi – art. 62 ust. 3 u.p.n.

W przypadku wypadku mniejszej wagi zakres możliwych reakcji karnych jest łagodniejszy.

W zależności od okoliczności sprawy można analizować między innymi:

• zastosowanie kary wolnościowej na zasadach przewidzianych w Kodeksie karnym art. 37a § 1 k.k.,
• karę mieszaną art. 37b k.k.,
• odstąpienie od wymierzenia kary art. 59 k.k.,
• nadzwyczajne złagodzenie kary art. 60 § 2 k.k.,
• warunkowe umorzenie postępowania art. 66 § 1 k.k.,
• warunkowe zawieszenie wykonania kary art. 69 § 1 k.k..

Nie oznacza to jednak, że wszystkie wymienione rozwiązania mogą być zastosowane w każdej sprawie. Ich zastosowanie zależy od spełnienia konkretnych przesłanek przewidzianych w Kodeksie karnym oraz okoliczności konkretnego przypadku.

Podsumowanie

W sprawach o posiadanie narkotyków sama informacja o liczbie gramów nie zawsze wystarcza do prawidłowej oceny sytuacji.

Znaczenie mogą mieć wyniki badań, opinia biegłego, sposób zabezpieczenia substancji, miejsce jej znalezienia, wiedza i zamiar osoby, przy której ją ujawniono, a także wszystkie pozostałe dowody zgromadzone w sprawie.

Dlatego każda sprawa o posiadanie narkotyków wymaga indywidualnej analizy.