Narażenie na zarażenie — art. 161 Kodeksu karnego, kara i przedawnienie

Odpowiedzialność za narażenie innej osoby na zarażenie określa art. 161 Kodeksu karnego. Przepis nie dotyczy wyłącznie HIV — obejmuje też choroby weneryczne i zakaźne oraz ciężkie choroby nieuleczalne albo realnie zagrażające życiu.

W dawnym brzmieniu przepisu HIV i pozostałe wymienione choroby były rozdzielone między § 1 i § 2. Obecnie zakres ten został połączony w jednym przepisie. Dlatego przy ocenie zdarzeń istotny jest czas czynu i ewentualne zastosowanie ustawy względniejszej dla sprawcy.

Jaka kara grozi za narażenie na zarażenie?

art. 161 § 1 k.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Dotyczy to osoby, która wie o swoim zakażeniu HIV albo o dotknięciu wskazaną w przepisie chorobą i bezpośrednio naraża inną osobę na zarażenie.

Jeżeli sprawca naraża na zarażenie wiele osób, zastosowanie ma art. 161 § 3 k.k.. W takim przypadku zagrożenie wynosi od roku do 10 lat pozbawienia wolności.

Na czym polega narażenie na zarażenie?

Świadomość własnej choroby

Odpowiedzialność dotyczy osoby, która wie, że jest zakażona HIV albo dotknięta wskazaną chorobą. Ustalenie tej świadomości wymaga analizy konkretnej sprawy; w praktyce znaczenie mogą mieć na przykład wcześniejsze badania, diagnoza oraz przekazane informacje medyczne.

Sprawca musi działać umyślnie. Może chcieć narazić inną osobę albo godzić się na to, że jego zachowanie stworzy bezpośrednie zagrożenie zakażenia.

Bezpośrednie narażenie

Karalne jest bezpośrednie narażenie, a więc takie zachowanie, które w realiach konkretnej sytuacji rzeczywiście może prowadzić do przeniesienia choroby. Nie wystarcza samo abstrakcyjne lub odległe ryzyko.

Przepis obejmuje narażenie na zarażenie, a nie samo spowodowanie zakażenia. Jeżeli dochodzi do rzeczywistego uszczerbku na zdrowiu, zachowanie może wymagać oceny także na podstawie innych przepisów, zależnie od skutku i okoliczności.

W szczególności spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w tym choroby realnie zagrażającej życiu, jest regulowane przez art. 156 § 1 k.k.. Nie oznacza to jednak, że każde zakażenie automatycznie wypełnia znamiona tego przestępstwa.

Jedna osoba a wiele osób

Art. 161 § 1 dotyczy narażenia innej osoby. Jeżeli narażonych jest wiele osób, ustawodawca przewidział surowszą odpowiedzialność w art. 161 § 3. W przeciwieństwie do dawnego brzmienia, przepis ten odnosi się obecnie do całego zakresu chorób wskazanych w § 1, w tym HIV.

Ściganie i przedawnienie

Ściganie czynu z art. 161 § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 161 § 4 k.k.. Brak takiego wniosku co do zasady nie prowadzi do wszczęcia postępowania dotyczącego tego czynu z urzędu.

Czyn z art. 161 § 3 jest ścigany z urzędu. Złożenie wniosku o ściganie w sprawie dotyczącej § 1 ma znaczenie procesowe, a jego cofnięcie wymaga zgody właściwego organu w przypadkach przewidzianych przez procedurę karną.

Termin przedawnienia zależy od ustawowego zagrożenia. Zgodnie z art. 101 § 1 k.k., dla występku zagrożonego karą przekraczającą 3 lata, ale nieprzekraczającą 5 lat, co do zasady wynosi on 10 lat. Dla czynu z art. 161 § 3, zagrożonego karą do 10 lat, termin wynosi 15 lat.

Jeżeli postępowanie zostanie wszczęte w podstawowym okresie, zastosowanie może mieć art. 102 § 1 k.k., który przewiduje dalsze przedłużenie karalności.

Możliwe rozstrzygnięcia w sprawie

Wymiar kary zależy od całokształtu okoliczności: stopnia zagrożenia, postawy sprawcy, jego wcześniejszej karalności, zachowania po czynie i sytuacji pokrzywdzonego. Nie każda sprawa kończy się bezwzględną karą pozbawienia wolności.

W sprawie o czyn z art. 161 § 1 mogą mieć znaczenie w szczególności:

• kara ograniczenia wolności albo grzywna zamiast kary pozbawienia wolności na zasadach art. 37a § 1 k.k.;
• kara mieszana przewidziana przez art. 37b k.k.;
• nadzwyczajne złagodzenie kary na zasadach art. 60 § 2 k.k.;
• warunkowe zawieszenie wykonania kary, gdy spełnione są przesłanki z art. 69 § 1 k.k..

Przy czynie z art. 161 § 1 możliwe jest także warunkowe umorzenie postępowania, jeśli zostały spełnione przesłanki z art. 66 § 1 k.k.. Nie jest to automatyczne rozwiązanie — każdorazowo wymaga oceny sądu.

Podsumowanie

Art. 161 k.k. obejmuje zachowania stwarzające bezpośrednie i realne zagrożenie zakażenia, popełnione przez osobę świadomą swojej choroby. W aktualnym stanie prawnym art. 161 § 1 łączy HIV oraz pozostałe choroby wskazane w przepisie, a narażenie wielu osób jest uregulowane w § 3. Ocena odpowiedzialności zawsze wymaga analizy konkretnego sposobu zachowania, wiedzy sprawcy oraz rzeczywistego ryzyka zakażenia.