Jak wygląda przesłuchanie świadka na Policji, w prokuraturze i w sądzie?

Wezwanie z sądu, prokuratury lub Policji w charakterze świadka może wywoływać stres, nawet gdy osoba wezwana nie jest podejrzana ani oskarżona. Sam udział w przesłuchaniu nie oznacza jednak, że świadkowi stawia się zarzuty.

Co do zasady osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania — art. 177 § 1 k.p.k.. Ustawa przewiduje jednocześnie sytuacje, w których świadek może odmówić zeznań albo uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie.

Jak przebiega przesłuchanie świadka?

Czynności poprzedzające przesłuchanie

Przesłuchanie rozpoczyna się od ustalenia tożsamości i podstawowych danych świadka. art. 191 § 1 k.p.k. wskazuje, że świadek jest pytany między innymi o imię, nazwisko, wiek, zajęcie, karalność za fałszywe zeznanie lub oskarżenie oraz stosunek do stron.

Przed rozpoczęciem przesłuchania świadek musi zostać uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy — art. 190 § 1 k.p.k.. W postępowaniu przygotowawczym, a więc co do zasady na Policji albo w prokuraturze, podpisuje również oświadczenie o otrzymaniu tego uprzedzenia — art. 190 § 2 k.p.k..

Świadek powinien także otrzymać stosowne pouczenie o swoich uprawnieniach i obowiązkach. Dotyczy ono w szczególności prawa odmowy zeznań oraz prawa uchylenia się od odpowiedzi w ustawowo określonych sytuacjach — art. 191 § 2 k.p.k..

W praktyce przed formalnym rozpoczęciem czynności może pojawić się krótka rozmowa organizacyjna, niezwiązana bezpośrednio z przedmiotem sprawy. Z perspektywy doświadczenia zawodowego i opisywanej w doktrynie metodyki przesłuchania może ona służyć obniżeniu napięcia, nawiązaniu kontaktu oraz wstępnej ocenie sposobu komunikowania się i możliwości spostrzegania lub odtwarzania przez świadka informacji. Nie jest to jednak ustawowy, obowiązkowy etap przesłuchania.

Prawo odmowy zeznań i uchylenia się od odpowiedzi

Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań — art. 182 § 1 k.p.k.. To prawo dotyczy całych zeznań, a nie tylko wybranych pytań.

Inaczej wygląda prawo uchylenia się od odpowiedzi. art. 183 § 1 k.p.k. pozwala nie odpowiedzieć na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić świadka albo jego osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Świadek nie musi też ujawniać miejsca zamieszkania ani miejsca pracy, chyba że ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy — art. 191 § 1b k.p.k..

Swobodna wypowiedź i pytania szczegółowe

Po czynnościach wstępnych świadek powinien najpierw swobodnie opowiedzieć, co wie o sprawie. Dopiero później można zadawać pytania uzupełniające, wyjaśniające lub kontrolne. Wynika to z art. 171 § 1 k.p.k..

Warto odróżniać to, co świadek widział lub słyszał osobiście, od przypuszczeń, ocen i informacji przekazanych przez inne osoby. Jeżeli świadek czegoś nie pamięta albo nie jest pewien, powinien powiedzieć to wprost, zamiast uzupełniać relację domysłami.

Przesłuchanie może odbyć się także zdalnie, przy użyciu urządzeń umożliwiających jednoczesny przekaz obrazu i dźwięku — art. 177 § 1a k.p.k..

Zakończenie przesłuchania i protokół

W postępowaniu przygotowawczym protokół przesłuchania jest odczytywany przed podpisaniem, a osoby uczestniczące w czynności go podpisują — art. 150 § 1 k.p.k..

Przed podpisaniem warto uważnie sprawdzić, czy protokół oddaje treść wypowiedzi. Jeżeli zawiera nieścisłość, świadek może zgłosić zarzuty do jego treści; wpisuje się je do protokołu — art. 150 § 2 k.p.k..

Przy przesłuchaniu na rozprawie świadek co do zasady nie podpisuje protokołu rozprawy. Sposób utrwalenia czynności może się różnić, ponieważ przebieg czynności protokołowanych może być dodatkowo rejestrowany obrazem lub dźwiękiem — art. 147 § 1 k.p.k..