Dozór elektroniczny — wniosek, warunki, recydywa, zasięg i koszty

Dozór elektroniczny umożliwia wykonanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. System dozoru elektronicznego (SDE) to zespół środków technicznych i zasad służących kontroli wykonywania kary. Nie jest automatyczną konsekwencją niskiego wymiaru kary — o zezwoleniu decyduje sąd penitencjarny po zbadaniu wszystkich ustawowych przesłanek.

Dozór elektroniczny jest uregulowany w rozdziale VIIa Kodeksu karnego wykonawczego. Środkami technicznymi są między innymi centrala monitorowania, system komunikacyjno-monitorujący, nadajniki oraz rejestratory stacjonarne i przenośne.

Dozór elektroniczny — warunki

Warunki uzyskania dozoru elektronicznego można podzielić na:

• warunki techniczne,
• warunki dotyczące osoby skazanego i wymierzonej kary,
• zgodę osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących ze skazanym.

Zasadnicze przesłanki określa art. 43la § 1 k.k.w.. Muszą one co do zasady wystąpić łącznie.

Warunki techniczne

art. 43h § 1 k.k.w. wskazuje, że wykonanie kary w SDE wymaga dostępności odpowiedniego sprzętu, jego zasięgu oraz możliwości organizacyjnych obsługi systemu.

Warunki techniczne bywają pomijane, ponieważ osoba skazana, myśląc o elektronicznej bransoletce, koncentruje się na wymiarze kary. Tymczasem ich spełnienie jest konieczne. Problemy mogą dotyczyć w szczególności niedostępności urządzeń albo braku właściwego połączenia w miejscu, w którym kara ma być wykonywana.

Warunki dotyczące osoby skazanego

Ustawa wymaga, aby wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy. Możliwy jest również SDE przy karze niższej niż 3 lata, gdy do odbycia w zakładzie karnym pozostaje nie więcej niż 6 miesięcy. Zastosowanie dozoru jest wyłączone przy przesłankach z art. 64 § 2, art. 64a oraz art. 65 § 1 i 2 k.k.

Przepisy znajdują zastosowanie również do zastępczej kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, a także do kary orzeczonej w warunkach art. 37b lub art. 87 § 2 k.k.

Sąd ocenia także, czy cele kary mogą zostać osiągnięte mimo odbywania jej poza zakładem karnym. Wobec osoby, która nie rozpoczęła odbywania kary, znaczenie mają względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji i inne szczególne okoliczności. Reguluje to art. 43la § 2 k.k.w..

Jeżeli skazany już przebywa w zakładzie karnym, sąd bada jego dotychczasową postawę i zachowanie. Stanowi o tym art. 43la § 3 k.k.w..

Skazany powinien wskazać określone miejsce stałego pobytu. To w nim co do zasady zostanie zainstalowane urządzenie stacjonarne.

Zgoda osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących

Co do zasady osoby pełnoletnie wspólnie zamieszkujące ze skazanym powinny wyrazić zgodę. Ustawa pozwala jednak sądowi udzielić zezwolenia mimo jej braku, jeżeli wykonanie kary oczywiście nie powoduje dla tej osoby nadmiernych trudności i tylko nieznacznie narusza jej prywatność. Wynika to z art. 43la § 4 k.k.w..

Przepisy nie ustanawiają odrębnego wymogu zgody właściciela mieszkania. W praktyce uporządkowanie tej kwestii może jednak zapobiec problemom przy instalacji urządzeń lub późniejszej zmianie miejsca wykonywania dozoru.

Wniosek o dozór elektroniczny

O dozór elektroniczny można wystąpić samodzielnie albo za pośrednictwem obrońcy. art. 43lc k.k.w. wymienia również inne podmioty uprawnione do złożenia wniosku.

Pismo należy zatytułować jako wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego. Wniosek wraz z uzasadnieniem składa się na piśmie, zgodnie z art. 43ld § 1 k.k.w..

We wniosku warto:

• dokładnie wskazać wyrok, sąd i sygnaturę sprawy,
• opisać karę, której dotyczy wniosek,
• uzasadnić, dlaczego cele kary mogą zostać osiągnięte w warunkach wolnościowych,
• przedstawić proponowany harmonogram dozoru,
• podać dane potrzebne do przeprowadzenia czynności technicznych,
• dołączyć wymagane zgody osób pełnoletnich wspólnie zamieszkujących.

Kiedy złożyć wniosek?

Wniosek najlepiej złożyć niezwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku. Prawomocny wyrok podlega wykonaniu, dlatego zwlekanie może doprowadzić do wezwania do stawienia się w zakładzie karnym.

Termin i posiedzenie

Sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w terminie 30 dni od wpływu wniosku, co wynika z art. 43ld § 4 k.k.w.. Braki formalne albo skierowanie pisma do niewłaściwego sądu mogą utrudnić sprawne rozpoznanie.

Gdy skazany przebywa na wolności, posiedzenie odbywa się przed sądem penitencjarnym. Jeżeli odbywa już karę, posiedzenie odbywa się w zakładzie karnym, w którym przebywa.

Zasięg i urządzenia dozoru elektronicznego

Nadajnik noszony na nodze albo dłoni przekazuje sygnał do urządzenia monitorującego. Rejestrator stacjonarny znajduje się w miejscu stałego pobytu i przekazuje informacje do centrali monitorowania.

Nie warto podejmować prób zakłócenia działania urządzeń. Każda ingerencja może zostać odnotowana, a naruszanie obowiązków związanych z dozorem może prowadzić do uchylenia zezwolenia i konieczności odbycia kary w zakładzie karnym.

Po odbyciu wymaganej części kary można rozważać złożenie wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie, jeżeli w konkretnej sprawie są spełnione jego przesłanki.

Dozór elektroniczny a praca

SDE nie wyklucza pracy zarobkowej, także w systemie zmianowym. Sąd albo komisja penitencjarna określa jednak przedziały czasu, w których skazany może oddalić się z miejsca pobytu — co do zasady nie więcej niż na 12 godzin dziennie. Przewiduje to art. 43na k.k.w..

Harmonogram może uwzględniać między innymi pracę, naukę, opiekę nad bliskimi, leczenie, konieczne zakupy, praktyki religijne oraz kontakt z obrońcą. Przy pracy zmianowej istotne jest, aby plan był realistyczny i odpowiadał rzeczywistym godzinom pracy.

Koszty dozoru elektronicznego

Postępowanie w sprawie zezwolenia na SDE nie wymaga opłaty sądowej. Kosztem dla skazanego może być wynagrodzenie obrońcy, jeżeli korzysta z jego pomocy.

Inna sytuacja zachodzi przy umyślnym zniszczeniu, uszkodzeniu albo uczynieniu niezdatnym do użytku nadajnika lub rejestratora. Zgodnie z art. 43s § 1 k.k.w., sąd może nałożyć opłatę wyrównawczą.

Dozór elektroniczny a recydywa

Wielokrotna wcześniejsza karalność nie przekreśla automatycznie możliwości uzyskania dozoru. Może jednak mieć znaczenie dla oceny, czy cele kary będą mogły zostać osiągnięte poza zakładem karnym.

SDE nie może zostać zastosowany, gdy zachodzą warunki określone w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 k.k. W pozostałych sprawach kluczowe pozostają ustawowe przesłanki, treść wywiadu, warunki techniczne oraz indywidualna ocena sądu.

Podsumowanie

Dozór elektroniczny może pozwolić na wykonanie kary poza zakładem karnym, ale wymaga dobrze przygotowanego wniosku i spełnienia wszystkich warunków. Znaczenie mają zarówno wymiar kary, postawa skazanego i miejsce pobytu, jak też zgody współmieszkańców oraz możliwości techniczne systemu.